«Объект под лупой» рубрикасында ТР Дәүләт экспертизасы экспертларының инженерлык карарларын ничек тикшерүләре турында сөйлибез.
Бу тормыш өчен кирәкле әйберләр гадәттә «кадр артында» кала: барысы да тиешенчә эшләгәндә без торбаларны, кабельләрне һәм челтәрләрне сирәк күрәбез. Ышанычлы су, җылылык, электр һәм түбән көчәнешле ток системаларыннан башка бер объект та кешеләргә хезмәт итә алмаячак.
ТР Дәүләт экспертизасы «Татарстан Республикасы Лаеш муниципаль районының Сокуры авылындагы күп балалы гаиләләр өчен су белән тәэмин итү челтәрләрен төзү» объекты буенча проект документациясен карады һәм уңай нәтиҗә бирде. Төзүче - Казан шәһәре Башкарма комитеты, техник заказ бирүче - Заманча энергия саклау технологияләре һәм инженерлык коммуникацияләре, проект документациясен ПрофПроект әзерләгән. Финанслау Татарстан Республикасы бюджеты акчалары исәбеннән гамәлгә ашырыла.
Тарихтан кызыклы фактлар
Балчык һәм агач
Беренчеләрдән булып суүткәргечләр Месопотамиядә барлыкка килгән (безнең эрага кадәр 4000 еллар тирәсе) — анда суны читкә чыгару өчен балчык торбалар кулланганнар. Борынгы Египетта шулай ук чүлмәк конструкцияләре ясаганнар. Новгородта XI-XII гасырларда археологлар агач торбалардан агып торган суүткәргеч тапканнар (Ярослав хуҗалыгында).
Инженерлык алым
Рим халкы Үзән һәм калкулыкларны кичү өчен акведуклар төзегән. Шуңа күрә инженерлар ювелир төгәллек белән тайпылышны исәпләгәннәр. Шәһәрләрнең үзләрендә суны кургаш торбалар ятьмәсе буенча таратканнар.
Фонтаннар һәм мунчалар
Гарәп дөньясында суүткәргеч киң кулланылган: Кордовада, Дамаскта, Багдадта фонтанлы һәм мунчалы катлаулы системалар булган. Ә урта гасыр Кырымында кяризларны кулланганнар — коры сезоннарда су ташыган, ә дымлы сезоннарда дренаж кебек эшләгән җир асты каналларын..
Үзагым урынына басым
1621 елда патша Михаил Федоровичка хезмәткә инглиз остасы Христофор Галовей керә. Аңа Мәскәү елгасыннан суны елга өстендәге Кремльгә күтәрү бурычын хәл итәргә куштылар. Ул су басымы машинасын төзегән - бу сыйфатлы уңыш булган: су үзлегеннән генә түгел, басым астында да күтәрелгән.
Сәнәгать масштабы
Шәһәрләр үсү белән пар, ә соңрак — электр насослы басым системалары барлыкка килде. Чуен һәм корыч торбаларны күпләп куллана башладылар.
Фән һәм яклау
Совет чорында салганда фәнни методларны актив куллана башладылар. Мәсәлән, грунтларның коррозия активлыгын бәяләү өчен электр разведканы кулланганнар һәм контроль корыч пластинкалар салганнар. Шулай ук корыч торбалар өчен эретеп ябыштырылган тоташтыргычларга күчтеләр һәм саклагыч изоляция ясый башладылар. Яңа материаллар: асбестоцемент, тимер-бетон барлыкка килде.
Хәзерге дөньяда суүткәргеч салуны ничек билгелиләр
Үзәкләштерелгән системага тоташтыру берьюлы берничә бурычны хәл итә: тәүлек буе чиста эчәр су белән тәэмин итү, янгын куркынычсызлыгын гарантияләү һәм бүлеп бирелгән кишәрлекләрне тулысынча төзекләндерү өчен шартлар тудыру.
Хәзер су белән тәэмин итү челтәрләрен төзү өчен траншеясыз технологияләр кулланалар (мәсәлән, горизонталь юнәлешле бораулау). Ә полимер торбалар (полиэтилен, полипропилен) металлны күп өлкәләрдә кысрыклап чыгара: алар җиңелрәк, күгәрми, монтажлау җиңелрәк һәм озаккарак тора.
Торба салу буенча карарлар берничә факторга бәйле:
- Беренчедән, СП 31.13330.2021 нигезендә, хуҗалык-эчә торган суүткәргеч торбаларының тирәнлеге, кыш көне суның катмасын өчен, грунтка нуль температурада үтеп керүнең исәпләнгән тирәнлегеннән 0,5 метрга артыграк булырга тиеш. Бу бик мөһим, чөнки торбаүткәргечнең туңуы су белән тәэмин итүне туктатуны гына түгел, ә торбаларның һәм арматураның зарарлану куркынычын да аңлата.
- Икенчедән, эзләнүләр буенча, кишәрлектә су басу, грунтларның киңәя торган булуы һәм грунтларның корычка агрессивлыгы бар. Нәкъ менә шуңа күрә проектта коррозиягә дучар булмаган полиэтилен торбалар каралган.
Суның сыйфаты дөрес торбалардан башлана
Проектта суның сыйфатына аерым игътибар бирелә. Хуҗалык-эчә торган су белән тәэмин итү өчен кулланыла торган ПЭ 100 полиэтилен торбалары «эчә торган» маркировкалы Р 70628.2-2023 ГОСТына туры килә. Төзелеш тәмамланганнан соң торбаүткәргечләрне хлорлы реагентлар белән мәҗбүри юу һәм дезинфекцияләү, аннары ныклыкка һәм герметиклыкка гидравлик сынау каралган.
Сокуры авылында су белән тәэмин итү системасын төзү - Татарстан Республикасында күп балалы гаиләләргә ярдәм итү буенча зур программаның бер өлеше.
