Бүген, июльнең беренче дүшәмбесендә, Россия архитекторлар көнен билгеләп үтә. Һөнәри бәйрәм календарьда күптән түгел генә барлыкка килгән – аны 2025 елда, Екатерина II указ чыгарганнан соң 263 ел узгач гамәлгә куйдылар.
Россиядә архитекторлар көне РФ Хөкүмәтенең 2025 елның 7 мартындагы 286 номерлы карары белән гамәлгә куелган. Ләкин аның тарихы 1763 елның июлендә башлана, императрица Екатерина II «Шәһәрләр һәм биналар, корылмалар планын эшләү турында» указ чыгарган, ул барлык Россия шәһәрләре өчен генераль планнар эшләргә кушкан. Нәкъ менә шушы документ Россиядә системалы шәһәр төзелешенә башлангыч бирде – моңа кадәр шәһәрләр стихияле рәвештә, бердәм плансыз төзелә иде.
Архитектура – ул туктап калган музыка, диләр. Тик игътибар итсәң, ул әле парадокслар белән тулы да. Татарстаннан берничә мисал гына алыйк.
Вакыттан алда торган бина
1967 елда төзелгән Казан циркы бинасы әлегә кадәр башкаланың иң танылган объектларының берсе булып санала. Аның гөмбәзе – диаметры 62 метр – бер эчке терәксез тора. Бу үз заманының инженерлык могҗизасы иде. Конструкцияне нульдән эшләгәннәр – ул вакытта дөньяда аналоглар булмаган.
«Татгражданпроект» архитекторлары илдә бердәнбер ЭВМда гөмбәз параметрларын исәпләү өчен махсус Киевка барганнар. Шәһәр җитәкчелеге озак вакыт проектны хәл итәргә теләмәде – куркынычсызлыкта шикләнделәр. Ләкин исәпләүләр мондый гөмбәз мөмкинлеген күрсәткән. 1965 елда төзелеш башлана, ә инде 1967 елның декабрендә цирк беренче тамашачыларны кабул итә.
Татарстан АССР Министрлар Советының 1973 елның 17 маендагы карары белән Казан циркы бинасы урындагы әһәмияттәге архитектура һәйкәлләре исемлегенә кертелде.
.png)
Юрий Никулин биредә булып, архитекторларга болай дип язган: «Мин илебезнең һәм чит илләрнең күп кенә циркларында эшләдем, ләкин Казан циркының эчке төзелеше нәкъ менә сездә уңышлы проектланган дип саныйм».
Борынгы-яңа бина
Киләчәк символы булып проектланган Игенчеләр сарае бинасы картаерга өлгермичә классикага әверелде. Ул ярты гасырдан соң да заманча булып кала.
Игенчеләр сараен 2010 елда ачканнар – һәм шунда ук ул яңа Казанның символына әверелгән. Гаять зур гөмбәз, бинаның үзәгендә 20 метр биеклектәге бронза агач, түбәсендә яшел газон – болар барысы да иң заманча һәм хәтта кыю булып тоелды.
Нибары 15 ел узган. Ә бина инде үзеннән-үзе билгеле, мәңгелек диярлек итеп кабул ителә. Туристлар аның фонында фотога төшә, халык «Сарай янында» очрашулар билгели, ә гидлар аның турында «заманча классика» дип сөйли.
Барысы да белгән, ләкин беркем дә карамаган бина
Нибары 15 ел булган объект инде архитектура легендасына әверелде һәм тарихи үзәккә органик рәвештә туры килде – әйтерсең монда һәрвакыт торган.
«Татарстан» кунакханәсе Казанга килгән һәркемгә таныш. Аның таныла торган шәүләсе шәһәр панорамасының бер өлешенә әверелде. Ләкин бу бина гына түгел, ә совет модернизмының тулы бер архитектур өндәмәсе икәнен бик азлар белә: төгәл сызыклар, функциональлек, минимализм.
Кунакханәне архитектор Владимир Петров проекты буенча төзегәннәр, ул шулай ук Мәскәүдә атаклы Останкин телебашнясы проектын эшләгән.
Чорларны берләштергән объект
Без бу бинаны көн саен күрәбез, ләкин аның архитектур кадерен сирәк күрәбез. Ә ул-бар. Кремль яр буе-бер бина түгел, ә иске архитектура яңа архитектура белән берләшә торган тулы бер киңлек. Кремль, Игенчеләр сарае, «Урам» экстрим паркы — болар барысы да бер киңлектә урнашкан.
Яр буен 2015 елның җәендә ачканнар, ә аның исемен бөтен шәһәр интернет-тавыш бирү аша сайлаганнар. Бүген бу Казанда иң популяр урыннарның берсе: монда ял итәләр, велосипедта йөриләр, очрашулар билгелиләр.
